De clichéwereld van het voetbal. Waarom zijn er zo weinig trainsters bij mannenteams?

In de wereld van het mannenvoetbal zijn vrouwelijke coaches uiterst zeldzaam. Ondanks de groeiende aandacht voor gendergelijkheid in verschillende sectoren, blijft de voetbalwereld een moeilijk verhaal voor trainsters. Zo is er in België nog nooit een vrouwelijke coach bij de mannen op profniveau geweest.

Psychologie achter trainerschap

“Een vrouw mist geloofwaardigheid tegenover een mannengroep in de kleedkamer. Ze zijn minder geloofwaardig dan een man als hoofdtrainer.” Deze woorden sprak Pierre van Hooijdonk in het Nederlandse tv-programma ‘Rondo’. De voormalige voetballer van onder andere Feyenoord en Benfica raakte in het tv-programma in discussie met Sherida Spitse, voormalig voetbalster van Ajax. De discussie ging over het feit dat een vrouw al dan niet een goeie trainer kan zijn voor een mannenteam. Volgens van Hooijdonk mist een vrouw gezag in de kleedkamer en zal ze niet snel de baas zijn in de machowereld van het voetbal. Hij verwijst vooral naar de psychologische verschillen tussen een man en vrouw als ‘baas’ in de kleedkamer. Trainster Marianne Wauters is het oneens met de redenering van de oud-voetballer: “Als dat het oordeel is van meneer van Hooijdonk, is dat vooral zielig voor de man zelf.”

Uit onderzoek blijkt dat er wel degelijk verschillen zijn tussen mannen en vrouwen in het trainerschap. Het blijkt dat mannen over het algemeen liever volwassen teams trainen, of clubs op hoger niveau, terwijl vrouwen vaker jeugdteams coachen. Naast de verschillen in leeftijd geven mannen ook vaker aan dat ze de spanning van de wedstrijd belangrijk vinden, en liefst met gemotiveerde spelers werken. Vrouwen geven eerder aan de ontwikkeling van de spelers belangrijk te vinden. Zij hechten meer waarde aan het sociale aspect.

Toch zijn er in de praktijk soms vrouwen die verkiezen om mannen te coachen. De conclusies die in onderzoek aangetoond worden, zijn dus niet altijd van toepassing.  Iemand die daar voor koos, is Jade Schockaert, ex-coach van FC Marke: “Soms kan je eens wat ‘harder’ zijn bij mannenteams. In de provinciale vrouwenreeksen vond ik het niet altijd leuk, je kan er niet echt een winnaarsmentaliteit opbouwen.”

In de gehele maatschappij worden sterke sociale kwaliteiten eerder gelinkt aan vrouwen dan mannen, ook in het voetbal. Vrouwen vinden het belangrijker om relaties sterk te houden in een trainersfunctie. Dit zie je ook terug in de communicatieve verschillen tussen beide geslachten. Zo werken de communicatietechnieken van vrouwelijke coaches over het algemeen vaker om banden te versterken en gebruiken ze communicatieve vaardigheden die mannen weinig tot niet gebruiken. Mannen zouden in een trainersrol eerder communiceren om hun eigen positie te versterken. Volgens onderzoek wordt er in de rol van trainer nog altijd vaker naar kwaliteiten gekeken die mannen hebben, dan naar de sociale krachten, die eerder bij vrouwen liggen.

“Als vrouwelijke coach leek het mannenvoetbal mij een uitdaging.
Ik wilde bewijzen dat ik dat aankon.”
Jade Schockaert – ex-coach FC Marke

Maar waarom worden mannen dan vaker als een betere coach gezien? En waarom blijven zoveel clubs mannelijke coaches aanstellen in plaats van vrouwelijke? Mannelijke trainers worden eerder geassocieerd met kracht en ervaring dan vrouwen. Dit blijkt vanzelfsprekend in de voetballerij. Vrouwen worden minder snel geaccepteerd als ze feedback aan spelers geven. Ze moeten zelf al sneller op hoog niveau gespeeld hebben, om iemand iets bij te leren. Dat herkende ook Marianne Wauters: “Het blijft sowieso even wennen voor de spelers. Je wordt in het begin wel wat met argusogen bekeken, en ook figuurlijk ‘gewogen’, zowel op als naast het veld.”

Trainerschap in de picture

Om het trainerschap bij vrouwen te bevorderen, zijn er in de loop der jaren verschillende campagnes opgesteld. Niet alleen in België maar wereldwijd. Zo stelde de UEFA (Union of European Football Associations), oftewel de Europese Voetbalbond, de campagnes ‘Time for Action’ en de ‘UEFA Women’s Football Strategy’ voor. Beide campagnes staan niet alleen voor het intensiever rekruteren van vrouwelijke speelsters, maar ook voor het meer opleiden van vrouwelijke coaches. Een van de pilaren van deze initiatieven is om zowel de kwaliteit als kwantiteit van het aantal vrouwelijke coaches te bevorderen.

“Ondanks de talrijke, goed bedoelde campagnes van de KBVB en Voetbal Vlaanderen, moeten we durven toegeven dat het een mannenwereldje blijft.
Gedurende mijn hele trainersopleiding was ik altijd de enige vrouw in de klas.”
Marianne Wauters – trainster mannenelftal K.V.E. Drongen

Ook nationaal gezien wordt er reclame gemaakt om meer vrouwen aan het coachen te krijgen. Zo sloten de KBVB, ACFF en Voetbal Vlaanderen vorig jaar de handen in elkaar om een extra trainerscursus op te stellen, alleen voor vrouwen. Dit initiatief stond in het kader van de eerder besproken doelstellingen van de UEFA. Omdat het vrouwenvoetbal blijft groeien, is er nood aan extra trainsters. De KBVB, ACFF en Voetbal Vlaanderen willen daar hun steentje bijdragen. Tijdens deze cursussen kunnen de deelnemers hun UEFA C-diploma behalen, aan de slag gaan bij een club en zich in hetzelfde jaar nog ontwikkelen tot UEFA B-trainster. Daarnaast organiseert de KBVB-workshop in het auditorium van het Proximus Basecamp in Tubeke, met als centraal thema “Wat kunnen we als coach leren van het internationaal vrouwenvoetbal?”.

Daarnaast organiseert Voetbal Vlaanderen, samen met de RBFA en de ACFF, ook elk jaar de ‘Dag van de vrouwelijke coach’. Deze dag eert elk jaar de trainsters in België. Het doel is om gendergelijkheid te creëren, vrouwelijke coaches te ondersteunen en hun de aandacht in de spotlights te geven. Deze dag draagt bij aan het verbeteren van kansen voor vrouwen in het trainersvak.

“Iedereen is vrij om in te schrijven voor trainersopleidingen. Er is geen enkele beperking. Man, vrouw of x krijgt gelijke kansen binnen de trainerscursussen. We zijn momenteel bezig om de inhouden binnen de coachopleidingen nog vrouwvriendelijker te maken.”
Jorg Keldermans – Voorzitter Voetbal Vlaanderen

Sarina Wiegman

De bekendste vrouwelijke coach is Sarina Wiegman. De Nederlandse is op dit moment trainster van het Engelse nationale elftal bij de vrouwen. Eerder was ze ook bondscoach bij de Nederlandse vrouwen, waarmee ze in 2017 het EK won. In 2014 liep ze ook stage bij Sparta Rotterdam. Wiegman wordt als een van de ‘beste’ trainsters in de wereld beschouwd, en zou als eerste trainster kunnen doorbreken in het mannenvoetbal.

“Sarina Wiegman is een professional in haar vak.
Zij kan inderdaad als groot voorbeeld gesteld worden in het vrouwenvoetbal.”
Marianne Wauters – trainster mannenelftal K.V.E. Drongen

Conclusie

De afgelopen jaren is er een duidelijke vooruitgang gemaakt in het aantal vrouwelijke voetbaltrainers in België. De verschillende campagnes in Vlaanderen en Europa hebben zeker hun steentje bijgedragen en hebben steeds meer vrouwen zowel aan het voetballen als het coachen gekregen. Het aantal trainsters is wél nog niet het aantal waar sportorganisaties op hopen. Qua persoonlijkheid zijn vrouwen over het algemeen in de communicatie meer verzoenend, tegenover de fanatiekere en meer gezaghebbendere mannen. Effectieve verschillen tussen een tactisch goeie coach zijn of niet steunt niet meteen aan bij een geslacht. Het is de voetbalwereld die dat beeld creëert.